Arts in de fout… Wat nu?

De Raad van Bestuur van het Ruwaard van Putten Ziekenhuis in Spijkenisse besloot vorige week op aandringen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg de afdeling Cardiologie tijdelijk te sluiten. De reden: een extern onderzoeksrapport waaruit bleek dat de patiëntveiligheid in het geding was. Het was deze actuele kwestie die de deelnemers aan de Vpkchat van 23 november verleidde tot een levendige discussie. Centrale vraag: wat is de rol van de verpleegkundige als een arts in de fout gaat?

@EneriSab benadrukt de eindverantwoordelijkheid van de arts: “Als deze fouten maakt kan je als verpleegkundige hem er op wijzen. De vraag is alleen wat doen ze er mee doen.” @ksasai vindt het  “toch maf”, dat de verpleegkundigen nooit eens hoort in berichten als deze: “Zien, horen, zwijgen!” @EneriSab wijst op de beperkte en lastige rol van de verpleegkundige: “De arts maakt het beleid, de verpleegkundige voert uit.” @mholtslag benadrukt het belang van een “goede aanspreekcultuur” waarin iedereen “elkaar aanspreekt als er iets niet goed gaat.” @EneriSab praat het niet goed, maar heeft “zelf gemerkt dat artsen vaak niet open staan voor tegengas.”

Steun vragen

Opschalen (steun vragen bij de leidinggevende of collega’s) is dan het devies, vindt @EneriSab. In het ziekenhuis van @hoopje is er gelukkig sprake van vrij open communicatie: “Wat dat betreft worden onze artsen ook beetje door ons opgevoed.” Die “haantjescultuur is zeker aanwezig, maar bij ons niet echt getolereerd… Dat leren ze gelukkig snel af.” Een keer belde @hoopje het Snel Interventie Team (SIT) toen ze het beleid van de arts niet vertrouwde: Ze “wist op dat moment (nacht) niets anders te doen… Dus kiezen tussen arts en patiënt.” Een waardevol systeem, vindt @FrisoRaemaekers: “Dan blijft in ieder geval de (mogelijke) schade aan de patiënt beperkt.”

Gedoogcultuur

De discussie spitst zich vervolgens toe op de vraag hoe het zo kon escaleren in het Ruwaard van Putten Ziekenhuis. @hoopje denkt aan meerdere mogelijke oorzaken: “Artsen die beleid onduidelijk bij de verpleegkundige brengen, onkunde, slechte bereikbaarheid artsen, ehm… vind het moeilijk beoordelen.”@mholtslag zoekt het probleem in een “gedoogcultuur in plaats van een aanspreekcultuur: dat “is op veel plekken nog zo volgens mij, ook best moeilijk te veranderen.”

VIM

Biedt het Veilig Incidenten Melden (VIM) misschien soelaas? @ChantalSenger maakt mee dat ze nog voor behandeling van de melding op de vingers werd getikt door degene die de melding moet afhandelen. “Dat lijkt me dodelijk voor het VIM-systeem”, denkt @FrisoRaemaekers. Het veilig melden van incidenten (blamefree) is juist een absolute voorwaarde voor het ‘Vimmen’.  “Helaas blijft het mensenwerk en blijft het te manipuleren”, stelt @EneriSab: “Als dit gebeurd dan heb je als verpleegkundige wel een uitdaging”.

Bespreekbaar maken

De oplossing lijkt toch te liggen in een goede aanspreekcultuur en korte lijntjes. Daarmee valt “een hoop leed te voorkomen”, denkt @hoopje. Volgens @EvdHende geven de gebeurtenissen in Spijkenisse in elk geval “genoeg aanleiding aan alle verpleegkundigen om de afdelingscultuur eens bespreekbaar te maken.” Tot genoegen van @hoopje:  “Blijven praten scheelt vaak een hoop rumoer.”

Verplicht na- en bijscholen: goed plan?

Beroepsvereniging V&VN en de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) pleiten voor een verplichte rekentoets voor verpleegkundigen, om de vijf jaar. Het doel: het op peil houden van de rekenvaardigheid en het voorkomen van medicatiefouten. Een goed idee? En, in bredere zin: valt bij- en nascholing onder de eigen verantwoordelijkheid van de verpleegkundige professional?

“Een prima middel om kennis te testen”, noemt @broederronald de rekentoets, “maar iedere vijf jaar?”. Hij is vooral tegen het verplichte karakter van de toets, want het haalt de “eigen verantwoordelijkheid” weg; de scholingsplicht wekt “weerstand” op. Wel zou de rekentoets volgens hem “mooi geaccrediteerd kunnen binnen het kwaliteitsregister van V&VN”.

Eigen verantwoordelijkheid

@vandenberg62 constateert dat de accreditatie-eis eerst een goed bij- en herscholingsbeleid vergt in de instelling: “Vooral opleidingsbudget ontbreekt vaak.” De instelling waar zij werkt is gestopt met het kwaliteitsregister van V&VN en gaat werken aan een “eigen digitale databank”. Ook wordt er “meer verantwoordelijkheid bij de verpleegkundige gelegd”. Die eigen verantwoordelijkheid zou volgens haar bij het aannemen van personeel en in het jaargesprek onderwerp van gesprek moeten zijn: “Hoe houd je jezelf bekwaam?”. Ook “collegiale toetsing” kan volgens haar goed werken.

Budget ontoereikend

Volgens @irisaandekade zorgt het verplichte karakter van bij- en nascholing voor “weerstand”, maar geeft het “ook duidelijkheid”. Ook @Zusterklivia75 heeft geen moeite met verplichte bij- en nascholing. Volgens haar wordt het tijd “dat de accreditatiepunteneis voor verpleegkundigen er komt”; het is “toch heel belangrijk om ontwikkeld te blijven als verpleegkundige.” Wel vindt ze “dat het vergoed mag worden door de instelling”, bijvoorbeeld door “een persoonlijk jaarlijks budget per verpleegkundige dat besteed kan worden aan symposia, boeken en dergelijke.” De kosten zijn wel een obstakel, benadrukt @broederronald: “Het budget voor meerdere verpleegkundigen is niet toereikend.” Ook volgens @maaikeverhaaf is de wens voor bijscholing er zeker, maar zijn “tijd en geld het obstakel.”

VMS: de stand van zaken

Van het voorkomen van wondinfecties tot medicatieverificatie: het in 2007 gestarte VMS Veiligheidsprogramma ondersteunt ziekenhuizen bij het terugdringen van onbedoelde vermijdbare schade. Eind dit jaar loopt het VMS-project ten einde. In hoeverre hebben de Nederlandse ziekenhuizen de tien thema’s goed geïmplementeerd?

In aansluiting op het thema is @ceesschenk “benieuwd naar de stand van zaken in de ziekenhuizen/instellingen. Zijn alle thema’s inmiddels geïmplementeerd en ook geborgd?”. @arnerijk werkt in de GGZ met een eigen VMS: “Valt buiten dit project maar bijzonder effectief. Innovatief systeem.” @A_GVD meldt dat ze in het Albert Schweitzer Ziekenhuis (ASZ) in Dordrecht hun best doen, “maar nog niet alles is geïmplementeerd.” Daardoor is het ASZ “nog niet VMS-proof, maar door aandacht voor thema’s is er wel een stap gemaakt in denken over veiligheid.” Toch heeft het ASZ met het rode polsbandje al wel “een goede stap gezet […] in het kader van patiëntenidentificatie”, vindt @FrisoRaemaekers: “Voorbeeld voor NL!”. In ‘zijn’ HagaZiekenhuis is “ook niet alles op orde […] Wel veel groene stoplichten, maar ook enkel oranje.”

Politieke erkenning

Reiken de VMS-thema’s verder dan alleen de ziekenhuizen? @A_GVD vindt de thema’s wel erg “ziekenhuisgericht”, maar volgens hem zijn “sommige wellicht ook toepasbaar in wijk”. Zo wijst hij op het thema medicatieverificatie, dat volgens hem “belangrijk is in de transfer van ziekenhuis naar huis”. Daar is @arnerijk het mee eens: “Registratie in de thuiszorg is van groot belang”. Ook @UOlsman noemt het VMS in de thuiszorg “zeer interessant, zeker gezien de politieke erkenning van het belang van de wijkverpleegkundige/wijkzorg.”

Opleidingen

Hoe zit het met de aandacht voor VMS in de opleidingen? @A_GVD pleit voor “voor meer aandacht […] in de opleiding.” @Anne_Koebr, @ceesschenk en @UOlsman zijn het daar mee eens. Volgens @FrisoRaemaekers zeggen de MBO- en HBO-opleidingen dat VMS een element is in hun opleiding, maar “de studenten herkennen dit blijkbaar niet.” Het bewijs daarvoor werd volgens hem geleverd tijdens een symposium over prestatie-indicatoren: “De MBO-docent kreeg de wind van voren van de studenten en verpleegkundigen in de zaal…” Volgens hen kwamen de prestatie-indicatoren “niet herkenbaar terug in de opleiding.”

Prestatie-indicatoren

@ceesschenk constateert dat de praktijk weerbarstig is: “Hoe zorgen we voor voldoende bewustzijn van nut en noodzaak?” Net als @FrisoRaemaekers is hij voorstander van het gebruik van prestatie-indicatoren, “maar in de acute zorg is er nog maar een beperkt aantal beschikbaar.” Volgens @FrisoRaemaekers moeten de andere zelf ontwikkeld worden: “Dat moeten we niet mógen overlaten aan de politiek.”

Medicijnen delen: risicovolle handeling?

Laat helpenden en zorghulpen niet langer handelingen met geneesmiddelen verrichten, bepleit Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN). Hoe kijken de deelnemers aan de chatsessie van 21 september aan tegen de zorg bij geneesmiddelengebruik?

“Ook verzorgenden kunnen medicijnen delen en toedienen”, vindt @ChezSis64: “Het gevaar ligt bij onvoldoende personeel! Daarbij is het zeker in de langdurige zorg veilig als medicijnen gegeven worden door iemand die patiënt en pil kent.” @hoopje is van mening dat toediening van medicatie door helpenden en verzorgenden “niet altijd even verantwoord is omdat de vereiste kennis mist.” Maar wat als de patiënt de medicatie in eigen beheer heeft? “Dan ga ik er vanuit dat-ie goed is voorgelicht over de medicatie en weet waarvoor het gebruikt wordt en wat de risico’s zijn”, stelt ze. Ook @UOlsman is stellig: “Men moet goede kennis hebben van de te geven medicatie en van de indicatie […] dus dan vallen zorghulpen waarschijnlijk af.” Daar sluit @ElsJF zich bij aan: “Ze zijn niet opgeleid om medicatie te delen. Weten niets/weinig van bijwerkingen et cetera.”

Baxter: veilig alternatief? 

Is uitzetten van medicatie volgens de Baxter-methode misschien een veilig alternatief bij toediening door de patiënt, een familielid of een helpende? @hoopje denkt van niet: “Totdat er medicatie veranderd wordt en er nog geen nieuwe Baxter is geleverd, kan er ook met Baxter […] een hoop mis gaan.” Moet de apotheek dan maar extra alert zijn bij het wijzigingen en voorschrijven van nieuwe medicijnen? @hoopje vindt van wel, maar het begint met “weten wat je geeft, inclusief bijwerkingen.” Dus: “Niet alles continu opzoeken, maar zorgen dat kennis aanwezig is.”

Verantwoordelijkheid

De discussie spitst zich vervolgens toe op de vraag in hoeverre de verantwoordelijkheid voor medicatie alleen bij verpleegkundigen ligt, of ook bij de arts en de apotheek. Volgens @Anne_Koebr zijn de partijen in haar sector, de thuiszorg, samen verantwoordelijk: “Apotheek juiste lijst, huisarts wijziging doorgeven, verpleegkundige lijst in dossier.” Bij het ziekenhuis waar@hoopje werkt is dat redelijk hetzelfde: “Arts schrijft voor, apotheek checkt en levert medicatie, wij checken
overzicht en medicatie.” Volgens @FrisoRaemaekers is “het beheer, uitzetten en voorlichting van en over medicatie de ‘core business’ van de apotheker.” Op de SEH waar hij werkt “wordt iedere medicatielijst van de patiënt gecheckt of deze nog actueel is door de ziekenhuisapotheker.” Bij @hoopje is het “uitzetten door de apotheekassistent check 1 […], geven en controleren check 2.”

Telefoontje plegen

@UOlsman vindt dat je als verpleegkundige verantwoordelijk voor wat je geeft: “Wat de arts ook voorschrift en apotheek ook levert.” In de thuiszorg is dat soms lastig, “maar liever een telefoontje te veel…” Dat kan @hoopje zich voorstellen: “Beter voorkomen dan genezen.” En ook @Anne_Koebr pakt liever de telefoon of zoekt op in het kompas: “Maak er dankbaar gebruik van bij twijfel.”

Zorg bij incontinentie (NIC0610)

Definitie: bevorderen van de continentie en voorkomen van huiddefecten in het genitale gebied.

Vanavond om 20:00 uur in de Twitterchat: “Zorg bij incontinentie”. Het beperken van vochtinname voor het slapengaan, voorkomen van huiddefecten, diuretica aanpassen aan de leefstijl, vermijden van drank die de blaas kan irriteren…
Kortom: Voer jij een actief continentiebeleid?

Geen Twitter? Geen probleem!
Volg hier de chat in real-time: http://tweetchat.com/room/vpkchat

Lagere kosten, meer kwaliteit

Hoe krijgen we de zorgkosten omlaag en de kwaliteit omhoog? Over deze vraag werd uitvoerig gediscussieerd tijdens de VpkChat van 6 september.

De rol van de verpleegkundige: het is volgens veel chatdeelnemers een van de zaken die nog eens goed tegen het licht moeten worden gehouden. Zo stelt @EneriSab dat de verpleegkundige “veel breder” kan worden ingezet: “Wel oppassen dat de verpleegkundige niet een eliterol gaat worden”. @josdeblok vindt dat verpleegkundigen “zelf de leiding moeten hebben over de wijze waarop het verpleegkundig vak in de praktijk ingevuld wordt”.

Meer autonomie

Ook CDA-woordvoerder @HermaBoom – vorige week nog actief tijdens het VpkChat-verkiezingsdebat – vraagt zich af of “meer autonomie en ruimte voor de verpleegkundige (een deel van) de oplossing” zou kunnen zijn. “Jazeker!”, antwoordt @Anne_Koebr: “Hierdoor wordt er meer gebruik gemaakt van de expertise van de verpleegkundige en mogelijk minder doorgestuurd naar derden”. Ook @EneriSab denkt “dat daar een oplossing ligt, alleen moet de verpleegkundige niet een zelfstandig beslissende rol gaan krijgen. #valkuil”. @Anne_Koebr is het met haar eens dat daar een valkuil ligt, maar “door meer verantwoordelijkheid krijgt een hbo-v’er soms wel wat meer uitdaging in het werk”. Ook @zusterIris vindt dat er veel meer gebruik moet worden gemaakt van de “expertise van de verpleegkundige/zorgdiagnostiek.” De “expertise van professionals wordt vaak vergeten”, beaamt @Anne_Koebr: “Terwijl wij toch vaak een duidelijk beeld hebben van de situaties.”

Scootmobielen

@Anne_Koebr benadrukt vervolgens het belang van “minder in hokjes denken” bij het omlaag brengen van de zorgkosten. @HermaBoom noemt in dit verband het “hergebruik en niet automatisch verstrekken” van hulpmiddelen. Opnieuw krijgt ze bijval van @Anne_Koebr: “Exact! De wat oudere scootmobielen/sta-op-stoelen zijn vaak nog prima na een controle”. “En er staan er veel bijna ongebruikt bij mensen thuis”, vult @HermaBoom aan.

Medicatie

In het verlengde hiervan wil @HermaBoom weten of het klopt “dat medicijnen moeten worden weggegooid als de patiënt het ziekenhuis verlaat”. Volgens @zusterIris klopt dat “in ieder geval in de ouderenzorg volgens landelijk vastgestelde richtlijnen voor overeengekomen medicatieveiligheid.” “Geldverspilling”, vindt @HermaBoom: “Of zie ik dat verkeerd? Niet volgens @EneriSab: “Dit is mijn stokpaardje… Onnodig weggooien van medicatie en materialen.”

Richtlijnen

Moeten “richtlijnen verplicht moeten worden als garantie voor verantwoorde zorg?”, wil @ggzpreventie weten. @HermaBoom vindt dat er vooral te veel richtlijnen zijn: “Professionals kunnen heel goed zelf nadenken en met de zorgvrager bespreken.” @EneriSab vindt dat “een richtlijn als richtlijn gebruikt moet worden, niet als gebruiksaanwijzing.” En @Anne_Koebr vindt richtlijnen “prima om te volgen in geschikte situaties”, maar: “de vrijheid om hiervan af te wijken moet blijven, elk individu is anders.”

Discussie en toenadering tijdens VpkChat-zorgdebat

De verkiezingscampagnes zijn in volle gang in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. Hoe denken de partijen over relevante thema’s in de zorg? Op vrijdag 31 augustus gingen de zorgwoordvoerders van meerdere politieke partijen in debat met elkaar én met zorgprofessionals. Een overzicht van de belangrijkste onderwerpen. 

Hoe houden de partijen de zorg aantrekkelijk voor werknemers?, vragen @MoDan84 en @Sjokjebrokje zich af. GroenLinks wil “meer functiedifferentiatie, meer verantwoordelijkheid, meer vrijheid voor de zorgwerknemer”, meldt @CorinneEllemeet. CDA-woordvoerder @HermaBoom benadrukt het belang van menselijke zorg: “Doen wat de zorgvrager nodig heeft.” Daartoe willen de christendemocraten “samen met verpleegkundigen optrekken en bezien wat nodig is voor plezier in het vak en menselijke zorg.”

Expertise zorgprofessionals cruciaal
D66 wil een “beter onderscheid tussen het beroepsprofiel van verzorgenden en verpleegkundigen”, meldt @PiaDijkstra, “omdat de opleiding op die manier motiveert” en de “ontplooiingsmogelijkheden groter zijn.” Volgens @CorinneEllemeet zet GroenLinks “in op scholing als continue onderdeel van je loopbaan – dat houdt het interessant en is beter voor patiënt.” Voor de VVD “maken de mensen die in de zorg werken ’t verschil”, meldt @KarinStraus: “Hun expertise is cruciaal bij het verbeteren van de kwaliteit.” Ook de PvdA pleit bij monde van @AttjeKuiken voor “meer ruimte en verantwoordelijkheid” voor verpleegkundigen, ten koste van indicatieorganen. Want: zo “maken we zorg goedkoper.”

CIZ: wel of niet?
De indicatieorganen leiden vervolgens tot een geanimeerde discussie. Zo roept de rol van het CIZ onder zorgprofessionals veel discussie op. Neem wijkverpleegkundige @Eendje1983; zij loopt “erg aan tegen de bergen administratie en de bureaucratie van het CIZ.” Is het geen idee om het CIZ af te schaffen en de indicatie door de wijkverpleegkundige en de huisarts te laten doen?, vraagt SP-woordvoerder @RenskeLeijten zich af. “Goed idee”, vindt @Anne_Koebr: “We vragen nu immers een indicatie als professional aan via het CIZ en toch krijgen we niet alle nodige zorg.” Van de andere kant vindt @Marjolein1990 “dat indicatie door een onafhankelijke partij als het CIZ gedaan moet worden. Kosten stijgen anders nog meer de pan uit!” Het CDA is “voor eerste onafhankelijke indicatiestelling, aan de keukentafel bij mensen thuis”, meldt @HermaBoom. Maar dan wel door CIZ of niet?, wil @ArneRijk weten. “Het kan door het CIZ, maar wel anders”, antwoordt Boom met een verwijzing naar ‘menselijke zorg’. @JennyElbertsen voorziet echter dat een keukentafelgesprek leidt tot een “langere wachttijd” en dus “ook ten koste gaat van de cliënt.”

Waardevolle praktijkervaring
De BIG-herregistratie is een ander heet hangijzer. Voor meer banen in de zorg moet er volgens @VogelvrijeHArts ook worden gekeken “naar de negatieve effecten van de BIG-registratie en opleiding tot verpleegkundigen.” Er zijn volgens hem namelijk “aardig wat dames die door hun moederschap hun BIG-registratie verliezen omdat ze voor hun gezin kozen.” Volgens @CorinneEllemeet van GroenLinks kunnen “ook veel mensen met waardevolle praktijkervaring zonder diploma” beter worden ingezet: “Niemand maakt me wijs dat je met 15+ jaar ervaring de basis van het vak ineens verleerd bent.” Volgens haar kunnen “mensen met zorgervaring maar zonder diploma […] veel werk uit handen nemen waar bevoegdheden niet aan de orde zijn.”Hoe denkt GroenLinks het vak weer “leuker” te maken nu er een tekort aan verpleegkundigen dreigt?, wil @LucienEngelen weten van @CorinneEllemeet. Volgens Ellemeet begint het met de wensen van de verpleegkundigen en verzorgenden zelf: “Meer vrijheid, meer doorgroeimogelijkheden, dan wordt het weer ‘leuker’ :)”.

Toenadering
Sommige zorgwoordvoerders komen ook nader tot elkaar tijdens de twittersessie. Zo vinden @HermaBoom en @RenskeLeijten elkaar als het gaat om de winstuitkeringen in de thuiszorg. @HermaBoom laat weten “tegen winstuitkeringen door ziekenhuizen en andere zorgaanbieders” te zijn, en “vóór winst inzetten voor #menselijkezorg.” Tot grote vreugde van @RenskeLeijten: “Dat gaan we snel regelen! […] Want de vrije markt in de thuiszorg is al jaren een no-go-onderwerp voor het CDA.” @MarieJoseGMH moet het allemaal nog zien na 12 september: “Zal mij benieuwen hoelang het CDA dat wil.”

Mooie initiatieven
Na een uur zit de tijd er alweer op. @AttjeKuiken dankt de deelnemende zorgprofessionals “voor alle opmerkingen/vragen”, terwijl @HermaBoom “mooie initiatieven heeft langs zien komen. #samenkunnenwemeer.” Ook verpleegkundige @EneriSab is enthousiast: “Dit was super! Leuk om op deze (intensieve) manier kennis te maken met politici. Nu hopen dat we gehoord worden!”